Nieuws

De psychologie van de thermostaat

Verduurzamen bestaat volgens de Friese bouwer Biense Dijkstra niet alleen uit slimme techniek en rekensommetjes. “Onze branche moet zich ook gaan verdiepen in de sociale aanpak.”

Door Ysbrand Visser


Bouwgroep Dijkstra Draisma werd dit jaar genomineerd voor de Cobouw50 Award en won de prestigieuze Koning Willem I Prijs. Best fijn, al die lof en roem, maar directeur Biense Dijkstra wil liever dat er wordt geluisterd naar zijn noodkreten over slimme en acute verduurzaming. Elke zin die hij uitspreekt loopt over van bevlogenheid en urgentie. Met volop aandacht voor de mens en zijn leefomgeving, en met een duidelijke visie voor de toekomst.


Afgelopen jaar kwamen zeker tweeduizend mensen een kijkje in zijn bedrijf nemen, maar wat zegt Dijkstra: “Ik heb inmiddels genoeg gasten rondgeleid. Het is mooi al die interesse, maar hoogmoed komt voor de val. Wat ik overal roep, moeten we wel kunnen waarmaken.”

Enorme opgave

Voorlopig lukt dat prima, maar wie bij Dijkstra aan tafel aanschuift, kan de stoelriemen vastmaken. Natuurlijk is hij trots op wat het familiebedrijf recent met prefab bouw en robotisering heeft bereikt. Maar veel nadrukkelijker stort hij zijn hart uit over de enorme opgave die de bouw en de Nederlandse maatschappij wacht.


De verduurzaming en energietransitie is dankzij veel innovatie een kernzaak van zijn bedrijf geworden, maar Dijkstra weet dat het niet genoeg is. “Als er voor 2050 zeven miljoen woningen gasloos moeten worden, zijn dat er duizend per dag. Dat is immens. Niemand kan zich de magnitude daarvan voorstellen. Er moeten echter nog heel veel producten en diensten ontstaan, die dat mogelijk kunnen maken.”

Sociale uitdaging

Naast alle benodigde innovatie is volgens Dijkstra de sociale dimensie een nóg groter issue. “De meeste mensen die met verduurzaming te maken krijgen, hebben geen idee wat hen overkomt. Die zijn nog de psychologie van de thermostaat gewend. Je draait eraan en het wordt warmer. Dat ze ineens allemaal anders moeten gaan koken en stoken, is vooral een sociale uitdaging.”


“Bij verduurzaming van bestaande projecten in de sociale woningbouw,” vervolgt Dijkstra, “is een ondergrens vastgesteld van 70 procent deelname. Maar om meters te maken, willen ze dat percentage nu omlaag brengen. Bij die 70 procent heb je echter nog steeds 30 procent weerstand. Dat is al veel te veel. Je moet juist 80 à 90 procent deelname zien te bereiken. Wij scoorden op onze laatste zeven projecten zelfs 95 tot 100 procent.”


“Die weerstand heeft vaak niet eens met de bouw zelf te maken, maar met banale zaken als overlast van de buren, geluiden van de straat of dat een keuken niet goed werkt. Dat moet je allemaal goed oplossen om die mensen mee te krijgen.” Vandaar dat de bouwgroep eigen bewonersconsulenten inzet.


“Onze branche,” vervolgt Dijkstra, moet zich meer gaan verdiepen in die sociale aanpak en daarvoor moeten er mensen met andere kwaliteiten in de bouw komen. De hele verduurzaming is voor twintig procent een technische opgave en voor tachtig procent een sociale. Het nadeel van onze branche is bovendien dat slechts een gering aantal koplopers snapt wat er technisch moet gebeuren.”

Twee haardrogers

Ondertussen heeft Bouwgroep Dijkstra Draisma het al heel redelijk voor elkaar. In de crisis werd het roer volledig omgegooid en werden miljoenen geïnvesteerd in innovatie. Het bedrijf maakt sinds een jaar complete gevels met behulp van robots. Gevels met een isolatiewaarde van 6,5 of hoger (Rc) en een luchtdoorlatendheid van minder dan 0,15 (qv;10).


Dat is beter dan de gemiddelden in de branche, aldus Dijkstra. “Traditionele woningen zitten vol kieren en naden, maar dankzij de enorme overcapaciteit van de ketels van nu, merkt niemand dat. Onze woningen kun je met het vermogen van slechts twee haardrogers warm krijgen. Verder is die gevel nu voor 72 procent circulair, want er zit nog EPS in. Begin 2019 zijn die machines omgebouwd en gaan we met cellulose werken. Dan hebben we een 93 procent circulair product.”

Steenstrips

De verschillende robots zorgen voor enorme besparingen. Een houtskeletframe maken kost nu slechts 25 minuten, met één in plaats van acht personen. Een metselrobot lijmt in 45 minuten steenstrips (specifiek gebakken en zonder te voegen) op een liggende wand en vervangt zo zestien metselaars. Deze robotisering scheelt op de bouwplaats vele pallets met baksteen, grote silo’s met metselmortel en ook nog complete steigers. Volgens Dijkstra levert dit in totaal een besparing op van 90 procent (arbeid en materiaal).


De bouwgroep heeft vervolgens slechts een dag en 33 hijskraanbewegingen nodig om een compleet huis in elkaar te zetten, plus nog vier dagen om het geheel af te bouwen. Er komt een houtskelet dak op en alleen de systeemvloeren zijn van beton. Daarin werden ervoor al binnen een half uur alle techniek en kabels ingebracht.
Deze zogeheten Droogstapelwoningen zijn ook nog eens volledig demontabel en verplaatsbaar, terwijl de gevels ook in renovatieprojecten worden toegepast. De woningbouw vormt iets meer dan de helft van de orderportefeuille van het bedrijf, aldus Dijkstra.

Vraagteken bij subsidies

De hele innovatie en verduurzaming heeft het bedrijf een sterk stijgende omzet opgeleverd (dit jaar van 140 naar bijna 190 miljoen), maar Dijkstra waakt voor een te snelle groei. Zijn zorgen richten zich, zoals hierboven al duidelijk werd, veel meer op de verduurzaming van Nederland. Forse kritiek heeft hij daarbij op de subsidies die worden verstrekt aan zonne- en windmolenparken.


Daar gaat per jaar 12 miljard subsidie naar toe, voor een gegarandeerde periode van vijftien jaar. De opbrengst vormt echter slechts vijf procent van alle benodigde energie in Nederland. En het is nog maar de vraag of de bijbehorende businessmodellen na die vijftien jaar nog wel standhouden, aldus Dijkstra.
“Nu is er slechts 500 miljoen voor isolatie beschikbaar. Als je nu eerst de vraag beperkt, kun je een energiebesparing van vijftig procent halen, en dat bij een levensduur van de gebouwen van veertig tot vijftig jaar.”


Ook op een ander punt roeit Dijkstra tegen de stroom in. “We horen steeds dat je de problemen moet oplossen met installaties en techniek. Wij zeggen echter dat je juist zo min mogelijk techniek moet toepassen. Techniek is kort-cyclisch en verandert heel snel. Neem elektra: straks krijg je allemaal 12- of 24-voltstystemen in woningen. Onze huizen zijn daar al op voorbereid.”

Behang

Dijkstra geeft ten slotte nog kort een voorschot op ontwikkelingen die waarschijnlijk wel langer standhouden. Het bedrijf onderzoekt onder meer wat je kunt bereiken met een warmwatermotor, met verwarmbaar behang en met betere versies van de warmtepomp. Verder wordt in Leeuwarden de eerste van drie geothermieprojecten opgezet, waarbij duurzame warmte vanaf een diepte van 2,5 kilometer wordt opgepompt.


Wat Dijkstra betreft is het uiteindelijk toch vooral zaak om niet je geld in het opwekken van energie te stoppen, maar in het besparen ervan. “Helaas kan dat aannemertje daar boven in Friesland dit wel allemaal roepen, maar bereikt hij ook iemand?”


In deel 2 van het interview met Biense Dijkstra lees je binnenkort meer over (keten)samenwerking, organisatieprocessen en de mores in de bouw.


Bouwgroep Dijkstra Draisma is met een stand, podium en diverse sprekers aanwezig bij het Duurzaam Gebouwd Congres 2019 ‘It Giet Om’ (14 februari, Leeuwarden). Toegangskaarten zijn hier te bestellen.


Lees ook: Duurzaamheid gaat niet over één nacht ijs


Deel dit artikel