Artikel

Gunnen op de zachte kant

Een bouwteam met aandacht voor echte samenwerking is volgens Krispijn de Jonge (Antea Group) dé oplossing om vechtcontracten te voorkomen. “Wij adviseren altijd om een bouwteam te gunnen op de zachte kant.”

In de utiliteits- en woningbouw weten ze niet beter: met bouwteamcontracten komen projecten vaak tot een goed einde en werken de beide partijen vaak goed samen. Daar kan de grond-, weg- en waterbouw (gww) van leren. Vandaar ook dat er bijscholingen ‘bouwteam’ worden gegeven.

 

Krispijn de Jonge heeft als adviseur in aanbestedingen bij Antea Group van nabij ervaren wat de kracht kan zijn van bouwteams. Hij weet ook waarom de gww-sector op dit terrein nog een inhaalslag moet maken.

 

“Het is mede door de bouwfraude dat er wantrouwen in de markt zit en er minder bouwteamcontracten werden afgesloten. De veelal publieke overheid wilde in de jaren na de bouwfraude onderlinge afspraken in de gww-sector voorkomen door contracten dicht te timmeren en zonder voorafgaande interactie met de markt aan te besteden. Die tendens is gelukkig doorbroken en contact met de markt mag weer. Dit sluit goed aan bij de kracht van het bouwteam waarin juist ruimte wordt geboden voor inbreng vanuit de markt voordat het contract is ondertekend.”

 

“De essentie van het realiseren van een project in een bouwteam, met elke opdrachtgever en -nemer, is dat je samen iets bouwt. Voor een opdrachtgever is het van belang om niet alleen de beste aannemer binnen te halen, want het gaat niet alleen over het bouwen van het werk. Het geheel moet ook nog ontworpen, ontwikkeld en begroot worden. En omdat je als opdrachtgever in een bouwteam deze stappen samen met de aannemer doorloopt, zoek je vooral ook een partij waar je op kunt vertrouwen.”

Ruimte en vertrouwen

In een bouwteam volgt de definitieve keuze voor de uitvoerende partij na de ontwerpfase. Juist dat aspect biedt beide partijen de kans en ruimte om open en eerlijk met elkaar te communiceren en te bouwen aan vertrouwen. “Als je als opdrachtgever een probleem hebt en je hebt een budget, kun je al de markt benaderen voor een bouwteam. Zonder dat je in detail alles weet.”

 

“Met een geïntegreerd contract (GC; red.) kun je ook op een hoog abstractieniveau, met een niet al te uitgewerkt plan, naar de markt gaan. De praktijk is echter dat dat niet zo vaak voorkomt. Een GC kan heel innovatief zijn, maar de praktijk is toch dat ze vaak vrij dik worden. Bouwteamcontracten daarentegen zijn dunner. Uiteindelijk win je ook tijd met bouwteams, omdat het proces sneller gaat en de aannemer eerder aan tafel zit. Vaak eerder dan bij een GC.”

Risico’s en prijs

Je kunt vervolgens nog zo’n mooi ontwerp op tafel krijgen, uiteindelijk kom je terecht bij risico’s en de prijs. De Jonge: “Een van de belangrijkste adviezen is om open over het risicoprofiel en de prijs te gaan praten. Dat er nu een heropleving is van de bouwteams komt ook door de wens om, na de crisis, de risico’s en bijbehorende faalkosten te verminderen.”

 

“In de crisis moesten de bouwbedrijven de risico’s gewoon accepteren. Je zag dat opdrachtgevers, ook van nature, waar mogelijk alle risico’s naar de markt overdroegen. De markt was hongerig, dus de markt accepteerde dat. Zo hoort het echter niet te werken. Nu zie je een tendens dat de markt minder hongerig is en kan gaan kiezen. Ze zijn selectiever en mondiger geworden en ze willen die grote risico’s terecht niet meer nemen.”

 

Sterke voorbeelden daarvan kwam De Jonge recent tegen bij de zoektocht naar een aannemer voor een miljoenenproject in Utrecht. Voor de renovatie van een scholengemeenschap voerde Antea Group een marktverkenning uit onder zeventien aannemers en bijna allemaal zeiden ze: “We weten niet of we wel willen meedoen, maar als je een bouwteam hebt, mag je me bellen”.

Vechtcontract

“Een contract is slechts een verdeling van de risico’s,” is de eenvoudige uitleg van een contract, aldus De Jonge. Daarachter schuilt een wereld van onzekerheden en kansen. “Ik zag onlangs een innovatiecontract,” vervolgt De Jonge, “en hierin werd het ontwikkelen van een nieuw product gevraagd wat nu nog niet in de markt bestaat. De leverancier zou echter wel een boete krijgen als hij het werk te laat zou opleveren. Hoe kan het dat je als aanbesteder zulke risico’s bij de markt neerlegt?”

 

Met een evenwichtig contract krijg je juist een goede samenwerking, stelt De Jonge: “Dan pas werk je goed samen en is iedereen tevreden. Als het dan een keer tegenzit, loopt de aannemer juist vaak een stapje harder. Begin je aan de voorkant verkeerd, en in essentie gaat het dan om de verkeerde verdeling van risico’s, dan werk je een vechtcontract in de hand.”

Interviews

Alle discussies over geld en risico’s kun je op verschillende manieren voeren. Ook op dat punt heeft De Jonge een belangrijke raad: “Bij aanbesteden van bouwteams adviseren wij eigenlijk altijd om vooral te gunnen op de zachte kant en minder op de harde kant. Reconstrueer je een weg, dan is het fijn dat die partij daar ervaring mee heeft. Dat zegt echter nog niets over de man of vrouw die straks bij jou aan tafel zit als gesprekspartner. En die is veel belangrijker in het proces.”

Het gaat in een bouwteam meer dan bij andere contracten over personen en competenties. Een goede vorm van gunnen op de zachte kant is het afnemen van interviews, alsof het een sollicitatiegesprek is. Ga vooraf met de beoogde sleutelfunctionaris van de aannemer in gesprek en toets of dit de juiste partner is voor de klus. Een partner op wie je letterlijk kunt bouwen. Je moet wel.”

Hard werken

“In een bouwteam moet je je kunnen verplaatsen in het belang van een ander, anders kun je nooit maatwerk leveren. Een aannemer denkt vooral aan het risicoprofiel en de financiële risico’s, terwijl een publieke opdrachtgever eerder aan omgevingshinder en imagoschade zit te denken. Dat vergt veel inlevingsvermogen en dat is af en toe best uitdagend.
Je hebt bovendien samenwerken en ‘samen werken’. De samenwerking wordt vaak beter als je ‘samen werkt’. Een bouwteam is in ieder geval niet een vrijbrief om als opdrachtgever achterover te gaan leunen. Het blijft hard werken.”

 

“Je moet bij een bouwteam wel duidelijk zijn over de taken en verantwoordelijkheden. Die openheid is belangrijk. De aannemer maakt het ontwerp en de opdrachtgever keurt het goed. Wie wordt dan verantwoordelijk voor het ontwerp? Daar moet je samen vooraf uitkomen. Als die verantwoordelijkheid bij de aannemer ligt, die nog heel grote risico’s ziet en daar zorgen bij heeft, moet je misschien samen besluiten om er een derde partij bij te halen. Dan ga je in gesprek, want niet alles in contracten kun je zwart-wit krijgen.”

 

“De recente ervaringen zijn dat je bij bouwteams het aantal discussies tijdens de uitvoering fors vermindert, omdat je die discussies naar voren haalt. De helft van alle wijzigingen tijdens de uitvoering gaan over iets dat ‘buiten’ anders blijkt te zijn dan je vooraf had kunnen bedenken. Dit kun je ook in een bouwteam niet altijd voorkomen. Over die andere helft kun je dus wel vooraf het gesprek aangaan en het risicoprofiel verlagen. Dat verdienen beide partijen uiteindelijk terug in de uitvoering, bijvoorbeeld op een lagere post onvoorzien.”

Uit 1992

Dat het bouwteamcontract een bewezen contractvorm is blijkt wel uit het feit dat de onderliggende regels al dateren uit 1992. Pas nu, na dik 25 jaar, is er een update op komst, terwijl andere contractvormen - zoals UAV en UAV-GC - veel recenter zijn gewijzigd.

 

“Bij Antea Group hanteren we nog steeds zo’n 85 procent van het model bouwteamcontract uit 1992, inclusief de belangrijkste principes. Het mooie van een bouwteam is dat je op elk willekeurig moment in je ontwerpproces kunt besluiten om naar de markt te gaan. Hoe meer je uit de markt wilt halen en hoe innovatiever je wilt zijn, hoe eerder je naar de markt moet. En dat kan perfect met het bouwteam.”

 

Voor opdrachtgevers, adviseurs of aannemers die met bouwteams willen gaan werken of benieuwd zijn wanneer deze contractvorm voor hen geschikt is, organiseert de Leerfabriek cursussen Starten met een Bouwteam. Lees hier alles over deze cursus.

 

Tekst: Ysbrand Visser

Deel dit artikel